تحليل كتاب دروس اللغة العربية الجزء الأول لإمام زركشي و إمام شباني على أسس إعداد الكتب التعليمية لغير الناطقين بالعربية لدكتور ناصر عبد الله الغالي

Authors

  • Nur'azimah Bengkalis

DOI:

https://doi.org/10.56633/nun.v6i1.1297

Keywords:

analysis book, durusul lughoh, non-native arabic

Abstract

Textbook is an expression of a book in which learning materials are presented in an organized manner and selected in a particular theme, and the learning materials are placed in written texts in a way that suits certain situations in the teaching and learning process. Although the book Durusul Lughoh Part 1 by Imam Zarkasyi and Imam Syubani as a textbook is important in the learning process because it includes important elements, but on the other hand, textbooks can be dangerous if not prepared well. Textbook compilers rely on the principles of textbook preparation because these principles are what differentiate textbooks according to the views of modern education and according to the old concept of education, not only in their place, importance, and function. This study uses a qualitative descriptive approach and includes library research and content analysis. The results of this study indicate that Durusul Lughoh Part 1 by Imam Zarkasyi and Imam Syubani is prepared in accordance with the principles of preparing educational books for non-native Arabic speakers by Dr. Nasser Abdullah Al-Ghali, except in several aspects.

References

Abidin, Moh Zainal, Dina Faiqotul Ilmiyah, M. Zulfan Badru Naja, dan Mirwan Akhmad Taufiq. “Analisis Kesalahan Morfologi dan Sintaksis pada Teks Buku Pembelajaran Bahasa Arab Prespektif Rusydi Ahmad Thu’aimah.” Jurnal Keislaman 6, no. 2 (2023). https://doi.org/10.54298/jk.v6i2.3937.

Aceh, Ika Ramdhanningsih, dan Sahkholid Nasution. “Analisis Buku Ajar Durusullughah Al-Arabiyah Menurut Perspektif Rusydi Ahmad Thu’aimah.” Ta’allum: Jurnal Pendidikan Islam 11, no. 1 (14 Agustus 2023): 1–27. https://doi.org/10.21274/taalum.2023.11.1.1-27.

Admin, News. “Di Antara Kebiasaan Orang Arab: Ilmu yang Tidak Ada di Buku.” saudinesia.id (blog), 11 Juli 2023. https://saudinesia.id/review/di-antara-kebiasaan-orang-arab-ilmu-yang-tidak-ada-di-buku/.

———. “Hari Libur Bagi Karyawan Swasta dan Pegawai Negeri di Arab Saudi.” saudinesia.id (blog), 9 September 2020. https://saudinesia.id/ekspatriat/hari-libur-bagi-karyawan-swasta-dan-pegawai-negeri-di-arab-saudi/.

Akmal, Ilyas Syarofian, Novelia Fitri Prasista, Silviana Jihan Nabila, Yuni Purnama Sari, dan Aditya Muhammad Noor. “Agama dan Relasi Budaya dalam Islam: Menjelajahi Peran Penting Budaya dalam Pembentukan Identitas Keagamaan.” AL AUFA: JURNAL PENDIDIKAN DAN KAJIAN KEISLAMAN 5, no. 2 (14 Desember 2023): 113–33. https://doi.org/10.32665/alaufa.v5i2.1667.

Alhamdi, Fikri, dan Rezkya Afril. “Maharah Lughawiyah dalam Komponen Pembelajaran Bahasa Arab.” Al-Muyassar: Journal of Arabic Education 4, no. 1 (2025).

Aliwafa, Aliwafa, Siti Zaimatut Taqiyah, da n Chananak Nabila Meliana. “Buku Al Arabiyah Al Muashiroh karya Eckehard Schulz: Studi Analitis Evaluatif dari Teori NAsir ’Abdullah al-Ghali dan ’Abd al-Hamid ’Abdullah.” Universitas Islam Negeri Sunan Ampel Surabaya, 2021, 1–127.

Aminullah, Fairuz Chasna Aghnia. “تحليل مادة كتاب دروس اللغة العربية لغير الناطقين بها الدكتور ف. عبد الرحيم على نظرية تصميم الكتاب لدكتور ناصر عبدالله الغالي.” الجامعة الإسلامية الحكومية كديري, 2020.

Amrullah, Ahmad Fikri. Manajemen Kurikulum Pembelajaran Bahasa Arab. 1 ed. Jakarta: Kencana, 2021.

Anjarwati, Rosi, dan Lailatus Sa’adah. “Pelatihan Dan Pendampingan Penyusunan Buku Ajar Pada Kelompok Kerja Guru RA Kecamatan Tembelang.” Jurnal Abadimas Adi Buana 7, no. 02 (30 Januari 2024): 201–13. https://doi.org/10.36456/abadimas.v7.i02.a7829.

Annova, Fauzana, dan Rehani. “Konsep Pengembangan Bahan Ajar Bahasa Arab bagi Pembelajar di Indonesia.” Alibbaa’: Jurnal Pendidikan Bahasa Arab 3, no. 2 (2022).

Assyahara, Wirdiah. “تحليل الكتاب المدرسي ‘دروس اللغة العربية’ الجزء الأول لإمام زركشي وإمام شباني.” Universitas Islam Negeri Sultan Syarif Kasim Riau, 2024.

Asyrofi, Syamsuddin, dan Toni Pransiska. Strategi Pembelajaran Kemahiran Berbahasa Arab. Indonesia: Pustaka Ilmu, 2021.

Aurellia, Hauna, dan Pauw Budianto. “Perbandingan Kalender Imlek dan Kalender Jawa-Islam.” Jurnal Cakrawala Mandarin 8, no. 2 (28 Oktober 2024): 19–35. https://doi.org/10.36279/apsmi.v8i2.347.

Citriadin, Yudin. “Teknik Analisis Data Penelitian Kualitatif dan Penelitian Kuantitatif.” Dalam Metodologi Penelitian Pendekatan Multidisipliner. Gorontalo: Ideas Publishing, 2020.

El Hanif, Huzaifah. “Pengembangan Bahan Ajar Bahasa Arab Berbasis Multimedia Interaktif Kelas V MTS Ta’mirul Islam Masaran Sragen.” JUPE: Jurnal Pendidikan Mandala 7, no. 1 (2022).

Fadilah, Rahma, Wiena Safitri, dan Ahmad Asrof Fitri. “Analisis Buku Teks Bahasa Arab Kelas VII Madrasah Tsanawiyah Kurikulum 2013 (Terbitan Kementrian Agama Republik Indonesia).” Journal of Islamic Studies 1, no. 3 (2023): 342–55. https://doi.org/10.61341/jis/v1i3.027.

Fattah Nasution, Abdul. Metode Penelitian Kualitatif. 1 ed. Bandung: Harfa Creative, 2023.

Fu’adah, Shofwatul, Amirul Mukminin, Aisyatul Hanun, Maskuri, dan Ruwaida. “الأسس التعليمية لإعداد مواد تعليم اللغة العربية.” Cordova Journal: Language and Culture Studies 13, no. 1 (2023).

Ghali, Nasir Abdullah, dan Abdul Hamid Abdullah. Prinsip-Prinsip Menyusun Buku Ajar Bahasa Arab Bagi Non Arab. Diterjemahkan oleh Sudi Yahya Husein dan Sahrani. 1 ed. Lombok Barat: CV. Alfa Press, 2022.

Harmelinda, Nurul Elmira, Danial Hilmi, dan Laily Fitriani. “نموذج عرض معجم المنور عربي – إندونيسي.” Shaut al Arabiyyah 10, no. 2 (14 Desember 2022): 227–47. https://doi.org/10.24252/saa.v10i2.34103.

Hati Senang. “Kamus Bahasa Arab | Mukadimah dan Pengajaran No.1,” 8 November 2023. https://hatisenang.com/kamus-bahasa-arab-mukadimah-dan-pengajaran-no-1/.

Hidayat, Yunus Nur. “Analisis Implementasi Asas Psikologi dalam Kurikulum Merdeka Belajar.” Jurnal Inovasi Pendidikan 6, no. 1 (1 Februari 2024). https://journalpedia.com/1/index.php/jip/article/view/793.

———. “Analisis Implementasi Asas Psikologi dalam Kurikulum Merdeka Belajar.” Jurnal Inovasi Pendidikan 6, no. 1 (1 Februari 2024). https://journalpedia.com/1/index.php/jip/article/view/793.

Husna, Khotimatul, Fatkhurrohman, Asep Sunarko, dan Rifqi Aulia Rahman. “Analisis Buku Ajar ‘Aku Cinta Bahasa Arab’ : Perspektif Seleksi, Gradasi, Repetisi, dan Presentasi Materi Ajar.” El-Syaker : Samarinda International Journal of Language Studies 2, no. 1 (7 Maret 2025): 31–51. https://doi.org/10.12345/esijls.v2i1.502.

Iqbaluddin, Dicky, dan Aufia Aisa. “Asas Pengembangan Bahan Ajar Bahasa Arab (Sosial Budaya, Psikologis, Kebahasaan dan Pendidikan).” El-Wasathiya: Jurnal Studi Agama 8, no. 1 (2020).

Isfihani, Isfihani. “Hisab Rukyat Untuk Penentuan Awal Bulan Hijriah Dalam Al Qur’an Dan Al Hadis.” Sanaamul Quran: Jurnal Wawasan Keislaman 4, no. 1 (1 Februari 2023): 1–23. https://doi.org/10.62096/sq.v4i1.50.

Junaedi, Muhammad Salik, Nonong Muslim, dan Nurul Laili Alfiana. “تحليل كتاب العربية في ضوء أسس إعداد الكتب التعليمية لغير الناطقين بالعربية.” Prosiding Konferensi Nasional Bahasa Arab Dan Pembelajarannya Di Era Milenial 1, no. 1 (7 Agustus 2022): 479–91.

Kasmiati. Strategi Pembelajaran Bahasa Arab. 1 ed. Banyumas: Penerbit Rizquna, 2020.

Khairal, Aatina, Athiyyah Zen, Raziqa Diah Cahyani, Puji Kastrawi, dan Uril Bahruddin. “تحليل المعجم الأكبر لأحمد طه حسين وأحمد عطاء الله: دراسة المعجم الإندونسية -العربية.” Al-Fakkar: Jurnal Pendidikan Bahasa Arab 5, no. 1 (2024).

Kinanti, Sekar Arum. “Kebiasaan Dan Budaya Masyarakat Arab Dalam Kehidupan Sehari-hari - Lister.co.id,” 26 Agustus 2024. https://lister.co.id/blog/budaya-masyarakat-arab/.

Mabruroh, Mabruroh, dan Aulia Gustiana. “تضميم المواد التعليمية لمهارة القراءة للطالبات قسم تكنولوجيا المعلومات.” An Nabighoh 22, no. 01 (30 Juni 2020): 113–30. https://doi.org/10.32332/an-nabighoh.v22i01.1704.

Maghfiroh, Shohibatul. “تطوير الكتاب التعليمي للمدرسة الابتدائية الطبيعية لتحفيظ القرآن ‘Kuttab Rumah Quran’ مالامج على أسس كتاب دروس اللغة العربية للشيخ إمام زركشي وإمام شباني.” Proceeding of International Conference on Arabic Language, 2022.

Mahfudz, Sabaruddin Garancang, Haniah, dan Nur Ima. “Analisis Buku Teks Bahasa Arab Madrasah Aliyah Kelas XII Terbitan Kementrian Agama dan Erlangga.” Inspiratif Pendidikan 11, no. 1 (30 Juni 2022): 196–206. https://doi.org/10.24252/ip.v11i1.31352.

Mughnim, Jamilah Abid Abu. “تحليل محتوى الكتاب السادس لتعليم العربية للناطقين بغيرها في الجامعة الأردنية في ضوء أسس ومعايير إعداد كتب العربية للناطقين بغيرها.” مجلة الدراسات اللغوية والأدبية (Journal of Linguistic and Literary Studies) 12, no. 1 (8 Juni 2021): 150–77.

Muradi, Ahmad. Pembelajaran Menulis Bahasa Arab: Dalam Perspektif Komunikatif. 2 ed. Jakarta: Prenada Media, 2016.

Nuraini, Ayat, Rahmawati, dan Yasmadi. “تحليل أنواع مواد كتاب دروس اللغة العربية لإمام زركشي وإمام شباني الجزء الأول.” Islamic Manuscript of Linguistics and Humanity 5, no. 2 (2023): 56–75.

Pamuji, Siti Sulistyani, dan Inung Setyami. Keterampilan Berbahasa. Indonesia: Guepedia, 2021.

Pondok Modern Darussalam Gontor. “KH Imam Zarkasyi.” Diakses 7 Mei 2025. https://gontor.ac.id/k-h-imam-zarkasyi/.

Rahman, Rifqi Aulia, Efan Chairul Abdi, Chairani Astina, dan Ashief El Qorni. “Content Analysis Kitab ‘Nubdzatul Bayan’ Sebagai Buku Ajar Akselerasi Maharah Qiraah Di Ponpes Nurul Jadid.” Lisanan Arabiya: Jurnal Pendidikan Bahasa Arab 7, no. 1 (30 Juni 2023): 90–105. https://doi.org/10.32699/liar.v7i1.4605.

Ridho, Ali, dan Febri Priyoyudanto. “Budaya Arab dan Kearifan Lokal: Menyusuri Nilai-Nilai Tradisional dalam Masyarakat Modern.” Student Research Journal 2, no. 1 (2024).

Ridwan, Mohammad. “Membuka Wawasan Keislaman: Kebermaknaan Bahasa Arab Dalam Pemahaman Islam.” Jazirah: Jurnal Peradaban Dan Kebudayaan 4, no. 2 (5 Desember 2023): 97–110. https://doi.org/10.51190/jazirah.v4i2.100.

Said, Sayuthi Atman, dan Naidin Syamsuddin. Buku Ajar “Metodologi Pembelajaran Bahasa Arab.” Purbalingga: Eureka Media Aksara, 2024. https://repository.penerbiteureka.com/publications/594179/.

Sartika, Septi Budi, Rahmania Sri Untari, Vanda Rezania, dan Luluk Iffatur Rocmah. Buku Ajar Belajar Dan Pembelajaran. 1 ed. Jawa Timur: UMSIDA Press, 2022. https://press.umsida.ac.id/index.php/umsidapress/article/view/1315.

Setiawan, Andi, dan Firmansyah. “تحليل مادة كتاب الدرس دروس اللغة العربية الجزء الأول تأليف إمام زَركشى و إمام شُبانى فى الفصل السابع بمعهد الرّوضة الحسنة.” Jurnal Al-Hibru 1, no. 1 (14 Januari 2024): 36–56. https://doi.org/10.59548/hbr.v1i1.106.

Shakeel, Marryam, Muhammad Farukh Arslan, dan Hira Haroon. “An Analysis of Flags as Cultural Icons: A Semiotic Study of 30 Countries.” Harf-o-Sukhan 7, no. 2 (2023).

Siregar, Amy Fitriani, Siti Nurhasana Mokodompit, Muhajir, dan Nila Alfiroh. “Test Analysis of Durūs Al-Lughah Al-‘Arabiyyah Volume 1 by Imam Zarkasyi and Imam Syubani.” Lisanudhad: Jurnal Bahasa, Pembelajaran, Dan Sastra Arab 11, no. 01 (2024): 153–75.

Supawi, Trei Ilham, dan Badrun Badrun. “Integrasi Islam Dan Budaya Arab Di Indonesia.” Local History & Heritage 2, no. 1 (29 Mei 2022): 53–58. https://doi.org/10.57251/lhh.v2i1.346.

Ummah, Auliya. “Analisis Materi Ajar Kitab Durusul Lughah Al-’Arabiyyah Lighairi An-Nathiqi Bihaa Juz 3 Karya Dr. Vaniyambadi Abdurrahim Berdasarkan Asas-Asas Penyusunan Buku Ajar Nashir Abdullah Al-Ghali.” Universitas Islam Negeri Profesor Kiai Haji Saifuddin Zuhri Purwokerto, 2024.

Yamin, Daud Lintang al. “Bahasa Arab Sebagai Identitas Budaya Islam Dan Pemersatu Keberagaman Suku.” Ta’limi | Journal of Arabic Education and Arabic Studies 2, no. 1 (24 Mei 2023): 73–86. https://doi.org/10.53038/tlmi.v2i1.60.

Yolanda, Refiyana, Leny Octriana, Abdul Wahab Rosyidi, dan Suci Ramadhanti Febriani. “Analisis Bahan Ajar ‘ Hayya Nata’allam al-Arabiyah’ Kelas XII SMA/SMK Perspektif Teori Abdullah Al-Gali dan Abdul Hamid Abdullah / Analysis of Teaching Materials ‘Hayya Nata’allam al-Arabiyah’ Class XII SMA/SMK Theory Perspective Abdullah Al-Gali and Abdul Hamid Abdullah.” Loghat Arabi : Jurnal Bahasa Arab dan Pendidikan Bahasa Arab 5, no. 2 (25 Desember 2024): 257–72. https://doi.org/10.36915/la.v5i2.124.

Zaki, Mohammad. “Bahasa Arab Dan Bahan Pembelajarannya.” Al-Af’idah: Jurnal Pendidikan Bahasa Arab Dan Pengajarannya 6, no. 1 (26 Maret 2022): 109–22. https://doi.org/10.52266/al-afidah.v6i1.893.

———. “Urgensi Bahan Ajar Bahasa Arab Sebagai Penentu Dalam Proses Belajar Mengajar.” Al-Af’idah: Jurnal Pendidikan Bahasa Arab Dan Pengajarannya 5, no. 1 (2021): 92–104. https://doi.org/10.52266/al-afidah.v5i1.876.

Zaman, Wawan Kardiyanto Badrus. “Konsep Pemikiran Pendidikan Islam KH. Imam Zarkasyi.” INSPIRASI (Jurnal Kajian Dan Penelitian Pendidikan Islam) 8, no. 1 (3 Juli 2024): 1–13. https://doi.org/10.61689/inspirasi.v8i1.562.

Zulheddi, dan Muhammad Iqbal. “Analisis Pembelajaran Bahasa Arab dengan Menggunakan Kitab Durus Al-Lughoh Al-’Arobiyyah Juz I di Mts Swasta Al-Kautsar Al-Akbar.” Tadrib 8, no. 1 (30 Juni 2022): 93–106. https://doi.org/10.19109/tadrib.v8i1.11644.

آل تميم, عبدالله بن محمد. “معايير تصميم الأنشطة والتدريبات والتقويم في كتب اللغة العربية المدرسية.” Dalam معايير تصميم كتب اللغة العربية المدرسي, 1 ed. رياض: مركز الملك عبد العزيز الدولي لخدمة اللغة العربية, 2019.

أيو مشرفة, فريدة. “المواد التعليمية على أسس الكفاية الاتصالية في الكتاب المدرسي ‘العربية المعاصرة’ لإيكيهارد تشكولز.” جامعة مولانا مالك إبراهيم الإسلامية الحكومية مالانج, 2021.

الحديبي, علي عبد المحسن, صالح عباد الحجوري, dan علي محمد الغامدي. المهارات اللغوية للأطفال تحديدها، وتنميتها، وتقويمها. جدة: مركز النشر العلمي, 2020.

الدرويش, ا حليمة علي. “الكتاب المدرسي ودوره في العملية التعليمية بمرحلة التعليم الأساسي.” مجلة علوم التربية 7, no. 30 (2021): 1–6.

الشنطي, محمد صالح. المهارات اللغوية (مدخل إلى خصائص اللغة العربية وفنونها). حائل: دار الأندلس للنشر والتوزيع, 2012.

الفرحة, عتيقة المولى. “تحليل الكتاب التعليمي ‘دروس اللغة العربية على الطريقة الحديثة’ الجزء الأول لإمام زركشي وإمام شباني على نظرية ويليام فرانسيس مكي.” جامعة مولانا مالك إبراهيم الإسلامية الحكومية مالانج, 2016.

بدران, وليد. “اليوم العالمي للإذاعة: كيف تم إطلاق الإذاعة العربية في بي بي سي؟.” BBC News عربي, 13 Februari 2022. https://www.bbc.com/arabic/world-60359914.

بنت سرحان النمري, حنان. “المعايير التربوية والنفسية لتصميم كتب اللغة العربية المدرسية.” Dalam معايير تصميم كتب اللغة العربية المدرسي, 1 ed. الرياض: مركز الملك عبد العزيز الدولي لخدمة اللغة العربية, 2019.

بنت محمد أحمدي, مريم. “المعايير الثقافية والاجتماعية لتصميم كتب اللغة العربية المدريسة.” Dalam معايير تصميم كتب اللغة العربية المدرسي, 1 ed. رياض: مركز الملك عبد العزيز الدولي لخدمة اللغة العربية, 2019.

بيضوي, أحمد. “كتاب دروس اللغة العربية على الطريقة الحديثة لإمام زركشي و إمام شباني على نظرية وليام فرانسيس ماكي.” الجامعة الإسلامية الحكومية جاكارتا, 2021.

حماد, بسام مصطفى أحمد. “فاعلية الموديولات التعليمية فائقة الوسائط لتدريس القواعد النحوية في اكتساب المفاهيم النحوية لتلاميذ الصف الأول الإعدادي.” مجلة البحث في التربية وعلم النفس 39, no. 3 (1 Juli 2024). https://doi.org/10.21608/mathj.2024.304711.1467.

خالوصي, علا. “أسس ومعايير بناء منهج تعليم اللغة العربية للناطقين بلغات أخرى.” مجلة العلوم الإنسانية والطبيعية 5, no. 6 (1 Juni 2024): 199–218. https://doi.org/10.53796/hnsj56/11.

خوجة, حمزة, dan عمر عمور. “الأسس النفسية المتضمنة في منهاج اللغة العربية (مرحلة التعليم المتوسط أنموذجاً) دراسة ميدانية بمتوسطات مدينة المسيلة.” دراسات نفسية وتربوية 15, no. 1 (28 Februari 2022): 129–42.

طعيمة, د. رشدي أجمد. دليل عمل في إعداد المواد التعليمية لبرامج تعليم العربية. مكة: معهد اللغة العربية بجامعة أم القرى, 1985.

عليوة, أمين, dan خديجة بن قويدر. “أثر الكتاب المدرسي في نجاح العملية التعليمية.” مجلة اللغة الوظيفية 9, no. 2 (30 Desember 2022): 114–30.

معامرة, ذو النور نافعة. “تعليم كتاب دروس اللغة العربية لإمام زركشي وإمام شباني على ضوء نظرية الوحدة في معهد دار الأخوة للبنات الثانية مالانج.” جامعة مولانا مالك إبراهيم الإسلامية الحكومية مالانج, 2024.

مهلل, آمنة, dan دليلة رحال. “تعليمية القواعد النحوية وفق الخرائط المفاهيمية.” Working Paper. الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية: جامعة 8 ماي 1945 قالمة, 2022. https://dspace.univ-guelma.dz/jspui/handle/123456789/13691.

نعمة, فؤاد. ملخص قواعد اللغة العربية. بيروت: دار الثقافة الإسلامية, t.t.

Downloads

Published

2026-06-30